تاثیر جهانی شدن اقتصاد و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران

در دو دهه اول انقلاب اسلامی، یکی از ویژگیها اتخاذ رویکرد ایدئولوژیک به سیاست خارجی و به‌ویژه به اقتصاد و تجارت بود. این نوع نگرش سبب گردید که در عصر یکپارچگی بازارهای ملی، گسترش مبادلات تجاری، مقررات زدایی و وابستگی متقابل، ایران به درون لاک خود فرو رود و نتواند بسیاری از تهدیدات را به فرصت تبدیل کند. بنابراین دولت می‌بایست با درک واقعیات، از ایدئولوژی زدگی مسائل اقتصادی، مالی و تجاری احتراز، و براساس قواعد بازی در اقتصاد سیاسی بین‌المللی فعالیت می‌کرد. در دهه سوم تا حدودی این نگرش وارد سیاست‌گذاری اقتصادی کشور شد. توسعه اقتصادی و بهره‌مندی از منابع اقتصادی در دنیای وابستگی متقابل نیازمند تعقیب روابط خارجی منطقی، و مستلزم از بین بردن نقش های موجود در روابط خارجی و گسترش روابط دوستانه با طرفهای تجاری کشور می باشد. از این رو جمهوری اسلامی ایران به منظور برقراری روابط اقتصادی با کشورهای همسایه خود، به‌خصوص منطقه خاورمیانه، اتحادیه اروپا و قدرتهای اقتصادی دیگر، و جلب اعتماد آنها از طریق تعامل با جهان، سیاست خارجی تنش¬زدایی را در روابط خود با دیگر کشورها در پیش گرفت. هر چند در ابتدای اجرای این سیاست، دستاوردهای آن بیشتر جنبه سیاسی داشت، تداوم این سیاست به گسترش روابط اقتصادی و تجاری ایران با کشورهای دیگر کمک نمود و به افزایش اعتبار بین المللی اقتصاد جمهوری اسلامی ایران منجر شد. این سیاست با کاهش بحرانها و تنش های فیمابین ایران و کشورهای مختلف و ایجاد آرامش و ثبات سیاسی و امنیتی، به ویژه در منطقه و کشورهای همسایه، زمینه را برای همکاریهای اقتصادی تا حدودی فراهم نمود. باید تاکید نمود که مهم‌ترین عامل رونق اقتصادی و ارتقای منزلت ایران در اقتصاد جهانی نگاهی برونگرایانه با هدف اتصال سنجیده و کارآمد به اقتصاد جهانی و جذب سرمایه-گذاری خارجی است. این مهم علاوه بر تغییر بینش نخبگان سیاسی در تصمیم¬گیری در سیاست خارجی و توجه آنها به اهمیت عوامل اقتصادی در عصر حاضر و فراهم ساختن یا اصلاح ساختارهای قانونی، امنیتی و اعتبار اقتصاد ملی، مستلزم فعال شدن دیپلماسی اقتصادی است؛ به این معنا که در عصر وابستگی متقابل، دستگاه دیپلماسی کشور باید در مذاکرات و فعالیتهای دیپلماتیک خود توجه خاصی به ابزارهای اقتصادی داشته باشد.

بجاست جمهوری اسلامی ایران برای تدوین و اجرای کارآمدتر سیاست‌گذاری داخلی و خارجی خود رویکردهای زیر را مدنظر قرار دهد: 1ــبهره گیری مناسب از ابزارهای اقتصادی در چانه¬زنی¬ و مذاکرات برای حل مشکلات موجود در روابط ایران و قدرتهای بزرگ اقتصادی، با هدف از بین بردن تحریمهای اقتصادی، جذب اعتماد سرمایه¬گذاران خارجی و مؤسسات مالی و اعتباری، و فعال‌تر عملکردن جمهوری اسلامی در سازمانهای بین¬المللی مالی و اقتصادی؛ 2ــ گرایش روزافزون دیپلماسی ایران در خارج از کشور به مسائل اقتصادی و تجاری، با توجه به غالب شدن رویکرد اقتصادی در سیاست خارجی، و فعالیت نمایندگی¬های ایران در خارج از کشور در جهت جذب سرمایه¬گذاری خارجی، بازاریابی و فراهم کردن بستر همکاریهای اقتصادی، تجاری با دیگر کشورها؛ 3ــ  تلاش دستگاه سیاست خارجی برای عملی کردن طرحهای اقتصادی و تجاری لازم؛ کوشش فزاینده دستگاه سیاست خارجی با رایزنی و ابتکار عمل به منظور عملی شدن طرحهای اقتصادی، مانند: طرح انتقال نفت و گاز آسیای مرکزی و قفقاز به خلیج¬فارس، هند و پاکستان، طرح کریدور ترانزیتی شمال ــ جنوب و انتقال نفت آسیای مرکزی به اروپا که ایران را به مرکز ثقل تجاری، ترانزیتی و انرژی جهان تبدیل می-سازد؛ 4ــ برقراری ارتباط سازنده بین دستگاه سیاست خارجی و دستگاههای اقتصادی و تجاری کشور و ایجاد هماهنگی بین این نهادها با درک این امر که در جهان امروز تکنولوژیهای اطلاعاتی ــ ارتباطاتی از عوامل توسعه و گسترش نوآوری، خلاقیت، کارآفرینی،  و تیزهوشی در سطح اقتصادی و بازار می‌باشند که بیش از گذشته منابع قدرت عمومی و توانمندیهای اجتماعی، سیاسی و اقتصادی کشور محسوب می‌گردند. لذا در فرایند جهانی شدن اقتصاد، که رقابت آزاد اقتصادی به سرعت و به شدت از توسعه تکنولوژی و سیستمهای اطلاعاتی و ارتباطاتی بهره مند می گردد، هر گونه فعالیت اقتصادی در درون مرزهای بسته ملی کاری مشکل یا حتی غیرممکن محسوب می‌شود. در سیاستگذاری داخلی، بهبود عملکرد اقتصاد کشور به رعایت قواعد حکمرانى خوب بستگى دارد. بر اساس معیارهاى شناخته‌شده بین‌المللى، مشارکت مردم در تصمیمات دولت، پاسخگو بودن دولت در قبال مردم، تامین ثبات سیاسى کشور، بهبود میزان اثربخشى حکومت، بهبود کیفیت مقررات براى تنظیم امور اقتصادى، رعایت قانون توسط دولتمردان و مردم و کنترل فساد مهم‌ترین شاخصهاى حکمرانى خوب به‌شمار مى‌روند. همچنین به موجب سند چشم‌انداز بیست‌ساله کشور در دو دهه بعد «ایران کشورى است توسعه‌یافته، با جایگاه اول اقتصادى، علمى و فناورى در سطح منطقه… و با تعامل سازنده و موثر در روابط بین‌الملل»؛ دولتى که در جهت تحقق اهداف چنین چشم‌اندازى مى‌کوشد، باید دولتى پای‌بند به اصول حکمرانى خوب باشد. دولت نهم در این زمینه وظیفه سنگینی بر عهده دارد. هر چند این دولت نسبت به عملکرد دولتهاى سابق انتقادهایی دارد،  خود باید در جهت رسیدن به  اصول حکمرانى خوب تلاشهای وافری انجام دهد.

پیامد های جهانی شدن:

)ارتباط تناتنگ مدرنیته باجهانی شدن:یعنی مدرنیته ذاتا جهانی تاست وچون خاستگاه مدرنیته غرب است پس جهانی به مفهوم پذیرش فرهنگ- اقتصاد-سیاست- هنجارها و ارزشهای غربی است.

2)تحول در مفاهیم نظام اجتماعی ومعرفتی:مثلا تحول در مفاهیم حکومت- تولید- اخلاق جامعه-معرفت-هنجار وغیره

3)رشد تمایلات خرده فرهنگها:

کاهش قدرت دولت ورشد تحولات قوم گرایانه

4)باز تعریف مفاهیم ومناسبات میان عرصه ی محلی کشوری بین المللی:

الف)تغییر مفهوم امنیت:

تبدیل به امنیت سخت به امنیت نرم:دانش ، آگاهی،مغز…

ب)تغییز مفهوم عدالت اجتماعی :

بزرگترین هدف دولتهای لیبرال دموکرات تحقق عدالت است ودولتهای رفاه با هدف تحقق عدالت اجتماعی تشکیل شده اند.

دولت رفاه یعنی دولتی که توزیع عادلانه منابع را برای همه ی اقشار در حوزه های اقتصادی- اجتماعی-فرهنگی به صورت عادلانه توزیع می کند

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   اثرات تورم

ج)تغییر مفهوم دموکراسی:دموکراسی در حقیقت به این معنی که باید درون تک تک شهروندان از حاکمیت باشد و فقط رای معنی دموکرذاسی نیست بلکه اعتماد-رضایت- مشارکت باید وجود داشته باشد. در عصر جهانی شدن مفهوم دموکراسی دارای حوزه گسترده تر از رای ومشارکت عمومی خواهد شد.

د)تحول وتغییر زمان ومکان:

در عرصه جهانی شدن عنصر زمان ومکان در مناسبات اجتماعی حذف می گردد

  • گیدنز:این مفهوم را به از جا کندگی اجتماعی تعبیر می کند. یعنی حذف نمودن عنصر ومکان از مناسبات اجتماعی یعنی کنده شدن روابط از سطح محیطهای محلی به روابط اجتماعی به سطح جهانی.

5-رشد فرآیند مصرف گرایی یا مصرف زدگی:تغیرذائقه جهانی از سیری به لذت گرایی وتنوع گرایی وتغییر ذائقه در رفتار- پوشاک

6-افزایش سطح آسیب پذیری اجتماعی، روان شناختی-بیگانگی –افسردگی:مدرنیته وشهر نشینی باعث کاهش سطح روابط سنتی- اخلاقی-اجتماعی میان افراد جامعه می گردد. در نتیجه عوارض روانیاجتماعی،گسترش می یابد.

7-افزایش سطح مخابرات وهراس اجتماعی:

همه احساس می کنند در دنیای متلاطمی هستند که باید توانایی مواجهه با جهانی شدن را داشته باشند.تولید کننده(از ترس حذف وهضم)دولتهای کوچکتر می ترسندذ با تجارب(wto)حذف می شوند ونوعی هراس در کشورهابوجود آمده است.

8-عرفی شدن (قدسی زدایی)در عرصه های فرهنگی اجتماعی:با عبور از گذر دوران سنتی به مررنیزاسیون،جوامع باپدیده ی عرفی شدن مواجه می گردند.تکنولوژی ارتباطات و اشاعه فرهنگی باعث پیدایش رشد نگرش روند عرفی عرفه گرایی در جامعه می شود(ایرانی باش،جهانی بیندیش)

-کم رنگ  شدن عرصه ایدئولوژی:حساسیت هایایدئولوژی به شدت کاهش می یابد. چون دین را. صرفا در عرصه فردی تبلیغ و تاکید می کنند

 

9-هویت زدایی  جوامع وتحمیل هویت جهانی:

10-تغییر سبکهای مدیریت در جهانی شدن:درجهانی شدن مدیریت منابع انسانی بین المللی تبدیل می شود. کارکنان باسه وضعیت روبرو هستند کشور والد،کشور میزبان،کشور سوم.

عملکردها-سیاست ها-تجارب که فعالیت راهبردی شرکتهای فراملیتی در عرصه جهانی سازی بوجود می آید،سبک ونقش های مدیریت را دستخوش تحول می کند.

-شرکتهای چند ملیتی نظام مدیریت را دستخوش تحول می کند چرا که با مجموعه ای از عوامل فرهنگی متضاد روبرست.

11-افزایش سطح خطر پذیری:

به علت بحران شدید اقفتصادی کشورهای آسیای جنوب شرقی که چندین سال پیش ایجاد شد مثل مالزی وکره ،اندونزی،ژاپن وتایلندو …این کشورها ادغام شدن در فرهنگ جهانی را با دقت بیشتری بررسی کردند.

12-پایان عصر سنت یا کم رنگ شدن سنت گرایی:

مهمترین دستاورد جهانی سازی،مدرنیته است که نقطه مقابل ومتضاد سنت گرایی می باشد.

مهاجرت از روستا به حاشیه شهر واز حاشیه شهر به مرکز شهرو…

عصرپرسشگر، عصر انتخاب، عصر تصمیم گیری که جایگزین عادات قدیمی می شود. ما در عصر مارکت هستیم. میشل فوکو می گوید:نفی سنت گرایی تهدیداتی برای جامعه ایجاد می کند وسلامت اخلاقی در خانواده وجامعه را دچار بحران می کند. رفتار مربوط به عادات ورفتارهای وسواسی اجباری تا قرنبیستم وجود نداشته اند اما بعد از آن عادات رفتاری مثل اعتیاد به مواد مخد ر و الکل واعتیاد به کار و ورزش ،عشق وغیره…در عصر مدرنیته وارد جوامع می شود .

آمسترام  می گوید:آدمی نیاز به سنت دارد و به همین دلیل بصورت مداوم به ابداع سنت های جدید دست می زند. شیلز می گوید: سنت مبنای  پیوستگی اجتماعی است وزنجیره تداوم اجتماعی می باشد. ناپدید شدن سنت باعث ویرانی همه خطوط راهنما وپل ذهای پشت سر خواهد شد

13-خلا معنوی و شکل گیری ادیان وفرقه های گوناگون :جامعه امروز باز گشت به معنویت را پیشه کرده است،مثل دالایی لاما-مونها و…بازگشت به معنویت در فطرت همه ی انسان ها وجود دارد اما نماد هایش فرق می کند.

14-از دست رفتن هویت های فردی و جایگزینی هویت های چند گانه:

هویت که در جهان سنتی اساسثبات وتداوم جوامع است، در عصر جهانی شدن از بین رفتن وترکیبی از رهایی و اصطراب را بوجود آورده است(اگر بخواهیم درعرصه جهانی شدن بمانیم باید هویت خود را حفظ کنیم).(هویت سازی مهم است ،هویت فرهنگی چسپ حرکت جامعه است)

15-انقلاب ارتباطی:جهانی شدن زمان  ومکان را سریعتر می گند از طرفی شبکه های ماهواره ای رابطه بین هر نقطه از زمین را به نقطه  دیگر بدون مداخله زمان برقرار می کند. ازطرف دیگر مجازی سازی دیوار های زمان ومکان فرو ریخته(ویدئو کنفرانسها)امروز زمان بدون مداخله تاریخ است .در عصر انقلاب ارتباطی مفهوم Localتبدیل به global شده است.

16-ظهور رابطه ی نوین بین انسان وماشین:

اصلی ترین وسیله ارتباطی قبل از عصر انقلاب ارتباطی صداnoiseبود اما امروز به تصویر faceتبدیل  شده است.

17-روند سکولارریزه شدن جوامع

18-جهانی شدن به فرسایش اهمیت تمایز های اجتماعی،اقتصادی،سیاسی وفرهنگی سرعت می دهد یعنی بدنبال یکپارچه سازی در کلیه عرصه ها می باشد.

19-جهانی شدن به گسترش فقر و افزایش شکاف فقیر و غنی در دنیا،منجر گردیده است:شکاف میان کشورهای توسعه یافته ونیافته هر وز افزون تر می شود. به عنوان مثال فاصله میان پنجمین ثروتمند دنیا به پنجمین کشور فقیر دنیا در سال 1960نسبت یک به یک بود. در سال 1990 اینشکاف به نسبت یک به شصت افزایش یافت(کشور ثروتمند 60برابر کشور فقیر درآمد سرانه دارد.)

 

 

پیامد های اینترنت در عصر جهانی شدن:

1-اینترنت حضور بی واسطه جای خود را به حضور با واسطه داده است.

2-ابزارسرگرمی وتفنن است(بحث اوقات فراغت از مسائل مهم شهر نشینی است.)

3-ابزار برای تجارت(درنور دیدن مرز های تجارتی جهان)

4-اباری برای کاهش وقت،هزینه وصرفه جویی در عرصه های زندگی بشری

5-گسترش پهنه ی آموزش وپژوهش:ایتنرنت باعث انقلاب در آموزش شده ودسترسی آسان به تحولات علمی،پژوهشی،آموزشی را مقدور کرده است.

6-بزرگراه اطلاعاتی جهانی:از چالشهای آن غرق شدگی در اطلاعات است.(عصر انفجار اطلاعات)باعث سرگردانی-انحرافی ودر نهایت رعدم نتیجه گیری لازم می شود.سطحی نگری جهانی شدناز تهدیدات اینترنت است،پژوهش مفهومی نیست که از اینترنت بگیریم بلکه باید برای پژوهش از اینترنت کمک بگیریم.

از تهدیدات اینترنت است،پژوهش مفهومی نیست که از اینترنت بگیریم بلکه باید برای پژوهش از اینترنت کمک بگیریم.