شناخت نحوه پوشش اخبار شبکه های سیما با تأکید بر شرایط سیاسی و خصوصاً انتخابات اسفند ماه سال ۹۰ در شبکه های خبری- قسمت ۵

۴-۲-۲ – مجلس و گشایش آن در ایران:
۱-۴-۲-۲- مجلس شورا در تاریخ ایران:
۱۴ مهر سالروز تشکیل اولین مجلس شورا در تاریخ ایران است؛ مجلسی که ریشه ­های شکل­ گیری آن را باید در حوادث مشروطیت جستجو کرد. در تاریخ تحولات سیاسی ایران از صدور فرمان مشروطیت به عنوان اولین ثمره نهضت مشروطه یاد می­ شود؛ فرمانی که ۷ ماه بعد از دستور تاسیس عدالتخانه صادر شد.
تأسیس عدالت­خانه یا مجلس شورا و تدوین نظام­نامه یا قانون اساسی و همچنین برقراری حکومت مشروطه از نتایج نهضت مشروطه هستند. بنابراین ریشه‌یابی هریک ازآنها بدون بررسی نهضت مشروطه امکان‌پذیر نیست‌. شکی نیست که نارضایی عمیق جامعه ایران در سال­های حکومت قاجار، ریشه اصلی اعتراضات مردمی علیه دولت و زمینه­ ساز شکل‌گیری نهضت مشروطیت بود. به عبارت دیگر هرج و مرج و فساد در دستگاه اداری‌، تهی شدن خزانه مملکت براثر اسراف و ولخرجی‌های شاه و درباریان‌، قحطی فزاینده در تهران و شهرستان­ها، تسلط روزافزون بیگانگان بر کشور، افزایش بهای ارزاق عمومی‌، وضع مالیات‌های کمرشکن وسنگین علیه مردم‌، ظلم و تعدی مأموران قاجاری نسبت به مردم‌، بی­حرمتی به مراجع تقلید و زیرپا نهادن احکام اسلامی‌، بحران مالی و سقوط اقتصادی کشور و اعطای امتیازات گوناگون به قدرت‌های استعماری‌، ریشه انقلاب مشروطیت بودند.
عکس مرتبط با اقتصاد
همچنین غم از دست دادن ایالات شمالی ایران در جنگهای دوره قاجار با روسها و رسمیت یافتن این جدایی در پیمان­های گلستان و ترکمانچای‌، عامل مهمی بود که به هر حرکتی علیه حکومت قاجار در ایران نیرو و انگیزه می‌بخشید. نهضت مشروطیت در سالهای پس از مرگ ناصرالدین شاه به وقوع پیوست و عملکرد نامطلوب و ظالمانه مظفرالدین شاه خود در شوراندن جامعه علیه دستگاه حکومتی نقش مهمی داشت‌. مظفرالدین شاه برای تأمین هزینه‌های دربار ومسافرت‌های پی در پی خود به اروپا از یکسو شروع به دریافت وام با شرایط سنگین و گرو گذاشتن عواید گمرک کشور نزد خارجیان کرد واز سوی دیگر به وسیله صدراعظم خود ـ عین‌الدوله ـ مردم را برای پرداخت مالیات بیشتر تحت فشار قرار داد. مجموعه این عوامل، با آغاز رفت و آمد ایرانیان به خارج و رسوخ افکار آزادی‌خواهانه به داخل کشور دست به دست هم داده و نخستین هسته‌ها و انجمن­های ضد حکومتی را به­وجود آورد. بسیاری از محققین‌، انقلاب ۱۹۰۵ روسیه که منجر به تأسیس مجلس «دوما» شد و یا ورود عده‌ای از انقلابیون قفقاز به ایران را در اشاعه افکار انقلابی بی تأثیر نمی‌دانند. ولی علاوه بر همه اینها، رقابت انگلیس و روس در ایران و تلاش آنها را برای سلطه بر ایران که با همکاری درباریان قاجار صورت می‌گرفت نباید در شکل گرفتن نهضت مشروطه از نظر دور داشت. (مهرداد، ۲۵۴)
فرمان تاسیس عدالت­خانه در ذیقعده ۱۳۲۳هـ ق. ـ ۱۲۸۴هـ ش. توسط مظفرالدین شاه انتشار یافت. متن فرمان تأسیس عدالت­خانه بود و در آن اشاره‌ای کمرنگ به نظام­نامه و مجلس و قانون شده بود، گرچه در ظاهر امر نشان از توجه شاه به خواسته‌های مردم داشت‌، ولی تحت اعمال نفوذ عوامل وابسته به دربار جامه عمل پوشانده نشد و با اعتراض مردم و تحصن روحانیون مواجه شد.
اعلامیه دوم دو روز بعد صادر گشت و این اعلامیه­ی مظفرالدین شاه تا حدودی رضایت خاطر مردم را جلب کرد. در نتیجه اعتصابات به­تدریج شکسته شد تحصن‌ها خاتمه یافت. مقدمات تشکیل اولین مجلس شورای ملی ایران نیز فراهم آمد. از طرفی به علت بیماری مظفرالدین شاه، مشیرالدوله در تدوین نخستین قانون اساسی مشروطه به سرعت عمل کرد تا قانون توسط شاه و پیش از مرگش توشیح شود. کار تدوین نظام­نامه انتخابات نیز توسط مجلسی مرکب از نمایندگان شاهزادگان‌، علمای قاجاریه‌، اعیان‌، مالکین‌، اشراف‌، تجار و اصناف آغاز شد. این مجلس هفته‌ای دو بار در دارالخلافه ـ میدان ۱۵ خرداد فعلی ـ تشکیل جلسه می‌داد و پس از ۳۳ روز موفق شد نظامنامه انتخابات را آماده کند و آن را به امضای شاه برساند. در بخشی از این نظام­نامه که با ۵۱ اصل در ۱۷ شهریور ۱۲۸۵ تدوین و به تایید شاه رسید، آمده است‌:
«انتخاب شوندگان ملت باید از ۶ طبقه باشند: شاهزادگان و قاجاریه‌، علمای اعلام و طلاب‌، اعیان و اشراف‌، تجار و مالکین‌، فلاحین (زارعین‌) و اصناف‌»
به موجب این نظامنامه تعداد ۱۵۶ نفر نماینده انتخاب شدند که تنها۶۰ نفر از آنان نمایندگان تهران بودند.
به این ترتیب اولین مجلس شورای ملی در تاریخ ایران در ۱۴ مهر ۱۲۸۵ با نطق مظفرالدین شاه که به شدت بیمار بود، در کاخ گلستان تأسیس شد. این در حالی بود که شاه به دلیل بیماری و کهولت سن کمتر در امور کشور دخالت می‌کرد و بالعکس ولیعهد او محمدعلی میرزا و همچنین درباریان اطراف وی زمامداران اصلی کشور شده بودند. محمدعلی میرزا از بیخ و بن مخالف نهضت مشروطه و همواره در پی فراهم آوردن زمینه‌ای برای سرکوب نهضت بود. به هنگام تدوین قانون اساسی، آزادیخواهان و علمای مجلس خواهان تثبیت قدرت مردم در متن قانون اساسی بودند و عناصر وابسته به دربار و دولت نیز خواستار اولویت و تقدم قوه مجریه بر قوه مقننه و حفظ اختیارات مطلق دولت در قانون بودند. به همین دلیل مجلس سنا با عضویت نیمی از عناصر دولتی برای طرح قانون اساسی و ارائه آن به مجلس شورای ملی به وجود آمد.
در ۸ دی ۱۲۸۵، اولین قانون اساسی ایران مشتمل بر ۵۱ اصل تدوین شد و به امضای شاه رسید. این قانون در حقیقت گزیده‌ای از قوانین اساسی کشورهای بلژیک‌، فرانسه و بلغارستان بود و تهیه کنندگان آن کاملاً تحت تأثیر اوضاع سیاسی و گرایش‌های غربگرایانه حاکمان زمان خود قرار داشتند. قانون اساسی مشروطه که حتی متأثر از اراده لژهای فراماسونری بود، معجونی از قوانین غربی با احکام اسلامی به شمار می‌رفت‌. چند روز پس از امضای این قانون، مظفرالدین شاه در ۱۸ دی ۱۲۸۵، در سن ۵۴ سالگی درگذشت و پسرش محمدعلی میرزا ـ محمدعلی شاه قاجارـ به قدرت رسید. محمدعلی شاه یکی از وابستگان به روسیه تزاری و از مخالفین سرسخت نهضت مشروطه بود. او مخالف تدوین قانون اساسی و مخالف تشکیل مجلس شورا بود و به سلطنت مطلقه اعتقاد داشت‌. به همین دلیل نیز در مراسم تاجگذاری که در روز ۲۸ دی ۱۲۸۵ برگزار شد، هیچ­یک از نمایندگان مجلس شورای ملی را دعوت نکرد. دوگانگی میان مواضع مجلس و دولت محمدعلی‌شاه، به تدریج عمیق شد به طوری که همه روزه یک یا دو نماینده مجلس از رفتار و برخوردهای محمدعلی شاه و صدراعظم او انتقاد می‌کردند. (روزنامه جمهوری اسلامی، ۹/۱/۶۳)
الف: مجلس در نظام مشروطه:
در دو قرن اخیر اولین باری که به لفظ قانون و به تبع آن به مجلس برمی­خوریم در زمان امیرکبیر صدراعظم بزرگ دوره استبداد قاجاری است. امیرکبیردر آرزوی برآوردن قانون اساسی، روزگار را صرف کرد. پس از امیرکبیر مجلس مشاوره ای مشاوره ای مرکب از طبقه حاکم یعنی درباریان، اشراف و صاحب­نظران و .. تشکیل شد که این مجالس نظم و وقت معینی نداشتند و بیشتر به ضرورت زمان و مکان و امیال حاکمان بستگی داشت.
با در نظر گرفتن انقلاب مشروطه و خواست برپایی “عدالت­خانه” به عنوان رکن اساسی “مساوات” و “آزادی” خواهی لفظ مجلس یا همان پارلمان به میان آمد.
با صدور فرمان مشروطیت در تاریخ روز یکشنبه ۱۵ جمادی الثانی ۱۳۲۴ هجری قمری مطابق با ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ توسط مظفرالدین شاه قاجار، ضرورت تشکیل مجلس شورا در ایران جدی شد.
شاه در فرمان خویش آورده بود:
“…. مع هذا درا ین موقع که رأی و اراده همایونی ما بدان تعلق گرفت که برای رفاهیت و امنیت قاطبه اهالی ایران و تشبیه و تأیید مبانی دولت، اصلاحات مقتضیه به مرور در دوائر دولتی و مملکتی به موقع اجرا گذارده شود، چنان مصمم شدیم که مجلس شورای ملی از منتخبین شاهزادگان و علمای قاجاریه و اعیان و اشراف و ملاکین و تجار و اصناف با انتخاب طبقات مرقومه در دارالخلافه تهران تشکیل و تنظیم شود که در مهار و امور دولتی و مملکتی مصالح عامه مشاوره و مذاقه لازم را به عمل آورد و هیأت وزرای دولت­خواه در اصلاحاتی که برای سعادت و خوشبختی ایران خواهد شد، اعانت و کمک لازم را نمایید.” (جوادی، ۱۳۷۹، ۱۲)
دوران مجلس در نظام مشروطیت را می توان به چهار دسته به شرح زیر تقسیم کرد که یک در میان شباهت کم و بیش با یکدیگر دارند:

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت fotka.ir مراجعه نمایید.

 

 

 

  1. دوران آغاز مجلس­داری تا انقراض قاجاریه (۱۳۰۴-۱۲۸۵)

 

به موجب نظام­نامه طبقات شش­گانه نمایندگانی به تعداد زیر از میان خود برگزیدند: شاهزادگان و قاجاریه­ها چهار نفر، علما و طلاب چهار نفر، بازرگانان ۱۰ نفر، زمین­داران و کشاورزان ۱۰ نفر، پیشه­وران ۳۲ نفر که این مجلس عصر روز یکشنبه ۱۸ شعبان ۱۳۲۴ هـ. ق از طرف مظفرالدین شاه با حضور همه­ی وزیران، سفیران و کنسول­ها و بسیاری از اعیان و همچنین “بهبهانی و طباطبایی” و دیگر مجتهدان تهران در کاخ گلستان افتتاح شد.
پس از شکست مشروطه اول توسط محمدعلی شاه و به توپ بستن مجلس با حمله نیروهایی از تبریز، رشت، اصفهان و تهران فتح شد و مشروطه دوم آغاز شد. همزمان با گشایش مجلس دوم دو حزب نیرومند و دو حزب نیرومند “دموکرات عامیون” و “اجتماعیون اعتدالیون” اعلام موجودیت کردند و این اولین باری بود که احزاب در مجلس شروع به فعالیت کردند؛ اما دیری نپایید که مجلس دوم نیز منحل شد. مجلس سوم در زمان به سلطنت رسیدن احمدشاه و جنگ جهانی اول شروع به کار کرد و دوره مجلس چهارم از یکم تیرماه سال ۱۳۰۰ تا ۲۲ خرداد ۱۳۰۲ ادامه داشت.
 تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
رضاخان در اسفند ۱۲۹۹ شمسی در زمان غیبت مجلس با کمک سیدضیاءالدین طباطبایی در روزنامه “رعد” با کودتا برای تصرف حکومت، حرکت خود را آغاز کرد و توانست با برگزاری انتخابات مجلس پنجم با زور و قلدری مجلسی به وجود آورد که همه نمایندگان آن هوادار رضاخان بودند.
در روز نهم آبان ماه ۱۳۰۴ ماده­ واحده­­ای که در منزل سردار سپه رضاخان نوشته شده بود به مجلس آوردند و در حالی­که آن­روز مجلس فاقد وجاهت قانونی بود، به تصویب رساندند. مخالفت شدید و تاریخی سیدحسن مدرس به جایی نرسید و از ۱۲ نماینده تهران تنها سلیمان اسکندری لیدر حزب سوسیالیست رأی مثبت داد و بقیه یا غائب و یا مخالف بودند.
در مدت ۱۹ سال اول مشروطیت (مهر ۱۲۸۵ تا آذر ۱۳۰۴) مجلس فقط شش سال را در اجلاس گذراند و نزدیک به ۱۴ سال را در نفرت به سر برد. . (اتحادیه، ۱۳۷۵: ۴)

 

 

  1. دوران دوم مجلس­داری به هنگام حکومت دیکتاتوری رضاشاه (۱۳۲۰-۱۳۰۴)

 

در دوران حکومت دیکتاتوری رضاخان مجلس حالت تسلیم و فرمان­برداری را نسبت به سلطان در پیش گرفته بود؛ به عنوان نمونه در هیچ یک از جلسات دوره مجلس به ریاست حاج محتشم السلطنه (حسن اسفندیاری) جز صحیح است، احسنت و آفرین حتی یک نفر از نمایندگان کلمه و جمله انتقادی بر زبان جاری نمی­ساختند. جلسات مجلس درست شبیه سربازخانه بود و هر لایحه­ای که در دستور کار قرار می­گرفت، بدون کوچک­ترین مخالفتی به تصویب می­رسید.(دولت آبادی، جلد۴، ۵۲)
در این مرحله سه قانون راجع به مطبوعات از تصویب مجلس گذشت که اولی و دومی درباره “اعضای هیأت منصفه” و سومی راجع به جلوگیری از اشاعه افکار اشتراکی و تبلیغاتی کمونیستی بود.

 

 

  1. دوران سوم مجلس­داری از سال ۱۳۲۰ شمسی تا سقوط دکتر مصدق

 

گشایش مجلس سیزدهم همزمان با حکومت محمدرضا پهلوی بود که در این مجلس چهار کابینه به مجلس معرفی شدند که یکی پس از دیگری از کار کناره گرفتند. در این دوره از مجلس قریب به ۱۱ حزب (توده، وطن، اتحاد، ملی، ایرنا، عدالت، کبود، پیکار، رادیکال، سوسیالیست و رستاخیز) فعالیت داشتند که البته تعدادی از این احزاب در مجلس نماینده داشتند.
پس از آن نوبت چهاردهمین دوره مجلس بود که این دوره هنگامی صورت گرفت که نیروهای نظامی کشورهای متفق در ایران بودند و احزاب و دسته­های سیاسی که پس از وقایع شهریور ماه ۱۳۲۰ با مرام­های مختلف سیاسی متأثر از اوضاع روز به وجود آمده به فعالیت سیاسی پرداختند.(ذاکر حسین، ۱۳۶۸: ۱۰۸)
پس از یک فترت یک سال و چهار ماهه، پانزدهمین دوره قانون­گذاری در تاریخ ۲۵ شهریور ۱۳۲۶ افتتاح شد که از وقایع مهم این دوره می توان به حادثه ترور محمدرضا شاه پهلوی در سال ۱۳۲۷ در دانشکده حقوق تهران اشاره کرد که این حادثه منجر به تصویب اصل ۴۸ قانون اساسی شد که به موجب این قانون شاه اختیار یافت که مجلس سنا را که بعداً تاًسیس شد و یا مجلس شورای ملی را هر یک جداگانه و یا هر دو باهم منحل کند.
شاید بتوان گفت مهم­ترین اتفاق ایران در این دوره از مجلس رخ داد. ملی شدن صنعت نفت با کوشش دکتر محمد مصدق دستاورد مجلس شانزدهم بود.
مجلس هفدهم مصادف با کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۲۲ و سقوط کابینه مصدق بود و کشور از مرحله­ آزادی به مرحله­ هرج و مرج و خفقان افتاد.

 

 

  1. دوران چهارم مجلس شورای از سال ۱۳۲۲ تا سقوط شاهنشاهی در ایران:

 

بعد از کودتای ۲۸ مرداد، خفقان بر جامعه سایه افکند؛ طوری­که دکتر سید جمال الدین مدنی در تاریخ سیاسی معاصر ایران می­نویسد: “هیچ­وقت وضع ملت ایران به این اندازه اسف­انگیز و دل­خراش نبوده است و دولت تمام روزنامه­های ملی را به نام مخالف توقیف کرد و با کنترل شدید چاپ­خانه به وسیله قوای مسلح، امکان نشر حقایق را سلب نمود…”. (ذاکرحسین، ۱۳۶۸: ۲۹۰)
دولت زاهدی که پس از دکتر مصدق روی کار آمده بود، برای استفاده از جریان عادی قانون­گذاری محتاج به مجلسی بود که بدون چون و چرا تسلیم دولت باشد و قرارداد مربوط به نفت را تصویب کند.
به هر حال، بار دیگر برای مدت طولانی منابع طبیعی ایران به یغما می­رفت. در همین دوره (مجلس هجدهم) قانون مطبوعات از تصویب کمیسیون مشترک مجلس گذشت و با تشکیل سازمان اطلاعات و امنیت کشور (ساواک) مجلس دوره ۱۸ و ۱۹ در سکوت مرگ­باری به کار خود پایان داد و مجلس بعدی هم کاری از پیش نبرد تا زمان مجلس ۲۴ که آخرین برگ از دفتر مجالس قبل از انقلاب اسلامی بود. (ذاکر حسین:۱۱۰)
۲-۴-۲-۲ – اهمیت، وظایف و اختیارات مجلس شورای اسلامی
مجلس شورای اسلامی رکن اصلی قوه مقننه در نظام جمهوری اسلامی ایران است که از نمایندگان منتخب مردم تشکیل شده و مصوبات آن در صورت تأیید شورای نگهبان برای اجرا به قوه مجریه ایران و قوه قضائیه ابلاغ خواهد شد( اصل ۵۸ قانون اساسی).
بی شک این انتخابات یکی از مهم ترین فعالیت ها در عرصه سیاسی کشور است که تاثیرات آن در حوزه های مختلف فرهنگی، سیاسی و اقتصادی قابل بررسی و دقت نظر می باشد. به طور کلی این اهمیت و تاثیرگذاری را از دو جهت می توان بررسی نمود.
اول: نفس برگزاری انتخابات با آثار قابل توجه آن در مشارکت سیاسی و نمایش مردم سالاری.
دوم: انتخاب بیش از ۳۰۰ نماینده برای مهمترین جایگاه قانونگذاری برای مدت چهار سال.
بر اساس اصول قانون اساسی مهمترین وظایف و اختیارات مجلس شورای اسلامی عبارت است:
۱٫ وضع، شرح و تفسیر قوانین عادی در عموم مسایل کشور.( اصول ۷۱ و۷۲)
۲٫ حق تحقیق و تفحص در تمام امور کشور.( اصل ۷۶)
۳٫ تصویب عهدنامه‌ها، مقاوله‌نامه‌ها، قراردادها و موافقت‌نامه‏‏های بین‌المللی. اصل۷۷)
۴٫ تصویب گرفتن و دادن وام یا کمکهای بدون عوض داخلی و خارجی از طرف دولت.( اصل ۸۰)
۵٫ تصویب استخدام کارشناسان خارجی در موارد ضرورت.( اصل ۸۲)
۶٫ حق سئوال از رییس جمهور و وزیران.( اصل ۸۶)
۷٫ استیضاح هیأت وزیران یا هر یک از وزیران.(اصل ۸۹)
۸٫ رأی اعتماد به وزیران پیشنهادی دولت.(اصل ۸)
۹٫ استیضاح و رأی به عدم کفایت رییس جمهور.(اصل ۸۹)
۱۰٫ مرجع رسیدگی به شکایات مردم از سایر قوا. (اصل ۹۰) (چگینی، پایان نامه)
۵-۲-۲- تعاریف متغیرها و مفاهیم تحقیق
۱-۵-۲-۲- خبر
“خبر” در برنامه ­های تلویزیونی همان­طور که گفته شد به لحاظ شیوه اطلاع رسانی (تصویر) مقبولیت عام خود را میان مخاطبان پیدا کرده است و مخاطب با دیدن لحظه های وقوع، در جریان چگونگی حادثه قرار می­گیرد.
خبر چیست؟
“دیگه چه خبر، خبر داری، خبر جدید چیه؟” و ده ها عبارت پرسشی دیگر که همه روزه از بامداد تا شامگاه از زبان هر فرد شنیده می شود، حاکی از روح جست و جوگر انسان­هایی است که در پی کسب اطلاعات تازه­تر و به اصطلاح داغ­تر از اطراف خود هستند.
انسان ها فطرتاً خواهان برقراری ارتباط با اطراف خود، شناسایی محیط و بهره گیری از آن برای به حرکت درآوردن چرخه­ی زندگی هستند، اطلاعات تازه رد و بدل می کنند و در سایه آن قوی تر، آماده تر و آگاه تر با آینده مواجه می شوند؛ اما خبر چیست؟
با تعاریف متعدد و کاربردی خبر از کارشناسان و پژوهشگران علوم ارتباطی در این جا آشنا می­شویم: