منبع پایان نامه درمورد افغانستان، آداب و رسوم، خانواده گسترده، رسول اکرم (ص)

سال (727 م- 109 ه) که زایر چینى هوى- تچاوHOUEI -TCHEAO از راه سى- یو (کابل) وارد فان ین (بامیان) گردید، درین وقت یکنفر هوHOU (تاجیک) درین شهر باستقلال حکم میراند و لشکریان پیاده و سوار قوى و فراوان داشت‏.517
ولی با توجه به زوال دین بودایی فرهنگ بودایی نیز رخت بربست و فرهنگ اسلامی جایگزین آن شد، اما در موارد دیگر فرهنگ مردم تغیییری نکرده است.
موارد زیر در قسمت فرهنگ بررسی میشود.
اعیاد ومراسم
اعیاد و مراسم عبارت از رفتارهای دسته جمعی مردم که برای تجلیل از رویدادهای خاص یا اجرای مناسک و برنامه های مذهبی، قومی، یا ملی برگزار میشود. آیینها و مراسم درهمه جوامع و ادیان وجود دارد و به نظر می‌رسد آیینها و مراسم، جلوه های عملی عقاید و باورهایند.
آداب و رسوم
آیین ها و روشهای پسندیده فرهنگ ها را آداب و رسوم گویند.518در جامعه شناسی، آداب و رسوم را همان هنجارهایی دانستند که مردم در برابر شیوه‌های مرسوم انجام فعالیت های روزانه شان هوشیار میسازند؛ کسانی که خودشان را با آداب رسوم تطبیق ندهند، مورد تمسخر یا سرزنش قرار میگیرند.519
آداب و رسوم جامعه شیعیان افغانستان و بامیان از فرهنگ اسلامی برگرفته شده است، آنها خود را پای بند به باورهای و ارزشهای اسلامی و شیعی میدانند؛ عنعنات و رسم های میان مردم بامیان همانند شیعیان افغانستان است. در این فصل نمادهای مهم آداب و رسوم را بیان میکنیم
1. جشن و شادی ها
الف)عید فطر: نخستین روز شوال که همه مسلمانان جهان به نشانه موفقیت در انجام اعمال ماه مبارک رمضان با شور و شادی جشن میگیرند. این عید به میمنت پایان یافتن ماه مبارک رمضان و برای یک ماه روزه داری انجام میشود. «از این رو دارای تقدس و احترام بسیاری است .»520 عید فطر در افغانستان شکوه بسیار دارد و به این مناسبت سه روز تعطیل رسمی است . شیعیان در شهرها جشن عید فطر برگزار میکنند؛ همچنین شیعیان روستاهای این عید را با شکوه تمام برگزار میکنند وبه دید و بازدید یکدیگر میروند.521
ب) عید قربان: این عید در روز دهم ذی الحجه الحرام با شکوه بی مانندی، میان مسلمانان افغانستان ، به ویژه شیعیان برگزار میشود. در این روز مردم به دید و بازدید یکدیگر میروند و عید را تبریگ میگویند.522
ج) عید غدیر خم: شیعیان افغانستان وبامیان همانند دیگر شیعیان جهان این روز را گرامی میدارند. با توجه به گذشته تاریخی تشیع، این عید به صورت محدود در برخی مناطق شیعه نشین برگذار میشود. شیعیان افغانستان در بسیاری از ولادت ها ائمه معصوم (ع) جشن میگیرند. آنها در مساجد و تکایا گرد می‌آیند مداحان و واعظان در مدح و ثنای نبی اکرم (ص) و خاندان پاک آن حضرت به سخنرانی و مدیحه سرایی می پردازند. مهم ترین مناسبت ها ی مذهبی که در برخی مناطق درمیان شیعیان از آنهاتجلیل میشود، مبعث و میلاد رسول اکرم (ص) و میلاد امام علی(ع) و میلاد فاطمه زهرا(س) ومیلاد امام عصر(عج) و میلاد دیگر ائمه است.523
د) نوروز: سر آغاز سال نو است. نوروز پایان سرد زمستان و آغاز زیبایی بهار را به همراه دارد . «بهار فصل احیای دوباره طبیعت است، و انسان که به محیط طبیعی خود وابسته است، دوست دارد شکوفایی دوباره طبیعت را جشن بگیرد.»524نوروز را در بسیاری از جوامع جشن میگیرند. نوروز در کشورهای فارسی زبان (ایران، افغانستان، تاجیکستان) به منزله عید باستانی است که، از گذشته دور تا به امروز، باشکوه تمام آنرا جشن میگرند.
2-نهاد خانواده
خانواده یک گروه خویشاوندی است که دراجتماعی کردن فرزندان و برآوردن بعضی نیازهای بنیادی آنها در جامعه مسئولیت دارد.خانواده با پیوند زناشویی قانونی و شرعی شروع میشود و با تولد فرزندان گسترش می‌یابد. در جامعه شیعیان افغانستان و بامیان خانواده گسترده رواج دارد که ارتباطات با خویشاوند زیاد است و و خویشاوندان نزدیک همگی آنها باهم زندگی میکنند. افراد خانواده، روابط عاطفی و عمیقی دارند. بخلاف کشورهای توسعه یافته و حتی در حال توسعه که خانواده هسته ای وجود دارد.525
الف) ازدواج
ازدواج عبارت است از عقد و قرار دادی که بر اساس آن، یک رابطه جنسی پایدار، و از لحاظ دینی و اجتماعی مشروع، میان دو فرد از جنس مخالف ممکن می شود. هریک از زوجین حقوق و تکالیفی را میپذیرد که دین و قانون و فرهنگ در ارتباط با همسر، فرزندان و خویشاوندان و کل جامعه برعهده او گذارده است.
مراحل ازدواج در بامیان عبارتند از:
یک)شیوه همسرگزینی: درمیان شیعیان افغانستان و بامیان، والدین و خویشاوندان نزدیک برای فرد همسر انتخاب میکنند و اقدامات بعدی(پرداخت مهریه حاضر و رضایت پدر زن) را انجام میدهند. در برخی رسم نامزدی در آغاز تولد یا کودکی موارد اتفاق افتاده است، پدر پسر و پدر دختر به توافق رسیدند، کمتر به نظرها و علاقه مندی های جوانان که قصد ازدواج دارند توجه میشود.526در برخی از موارد خانواده ها و بزرگترها در این امر دخالت ندارند و فردمیتواند خود، همسر مورد علاقه اش را انتخاب کند.
دو)عقد: پس از خواستگاری، چند تن از خانواده داماد به خانه پدر عروس رفته و طی مراسمی چادری برسر عروس می انداختند؛ پس از آن، این دختر و پسر «زن و شوهر» خوانده میشدند، هنگام عروسی عقد آنها خوانده میشود.
سه ) مهریه و شیربها:مهر در فقه اسلامی به معنای وجهی در برابر بضع خوانده شده است. ولی شیربها، همانطور که از نام آن برمی آید هدیه ای است که از سوی داماد به ووالدین، به ویژه مادر عروس به سپاس زحمات ایشان درشیر دهی یا به طورک
لی، حضانت و تربیت دختر پرداخت میشود. درافغانستان و بامیان به شیربها گله نیز میگویند. در برخی از مناطق، مبلغ شیربها به حدی زیاد است که مانعی جدی برای ازدواج جوانان به شمار می‎آید.527
چهار)عروسی: مراسمی که زن وشوهر در آن به طور رسمی، آغاز زندگی مشترک خویش را به دیگران اعلام میکند.شیعیان افغانستان جامعه‌ای متدین هستند و تعالیم وآموزه های دینی با حیات آنها درآمیخته است. ازدواج نیزکه امر مهمی در زندگی آنها به شمار میرود از تأثیرات مذهبی به دور نمانده است. به طور معمول در مراسم عروسی شیعیان برنامه های خلاف شرع مقدس اجرا نمیشود، علاوه برآن این جشن را در ایام شادی تشیع؛ مانند بعثت پیامبر اکرم(ص)، میلاد ائمه معصوم(ع) و دیگر مناسبت های شاد برگزار میشود. در ایام سوگواری مذهبی مانند رحلت پیامبر وائمه معصومین (ع) و دهه محرم این جشن و مراسم برگزار نمیشود.528
ب) طلاق
پدیده طلاق در میان شیعیان معمولا بسیار کم صورت میگرد، مگر درمواردی که اختلاف زن و شوهر بسیار شدید است و مصالحه ثمره چندانی ندارد، یا در موارد اضطراری زن میتواند با اجازه مجتهد طلاق بگیرد.
3)مراسم عزاداری
عزاداری امام حسین در میان شیعیان بسیار رایج بوده است. در ایام عاشورا و اربعین حسینی و ایام شهادت معصومان(ع) دست از کار میکشند و اینگونه مراسم را اجرا میکنند. برگزاری این گونه مراسم که به اصطلاح مردم آن را «خواندن»یا«خواندو» میگویند، در منابر و حسینیه ها صورت می گیرد. درمجالس ترحیم اموات نیز روضه خوانده میشود و یا به اصطلاح «خواندن» میشود. علاوه بر آن درجمعه ها نیز مجالس برگزار میشود وبه «جمعه خوانی» معروف است.529
4) نوع لباس
نوع لباس مردم بامیان از زمان «هیانگ تسانگ» تا زمان کنونی فرق چندانی نکرده است. مردم بامیان همان لباس‌هایی را میپوشید که مردم چهارده قرن پیش می‌پوشید.
«هیانگ تسانگ» در باب اول کتاب «سی یو کی si- yu- ki » زبان و ویژگیهای مردم بامیان را در سال 629میلادی و نهم هجری چنین ترسیم می نماید:«جامه های آنان غالبا پوست حیوانات (پوستین و پوستین‌چه) و پارچه های پشمی کلفتی است که در خود مملکت تهیه می شود.رسم الخط، معتقدات و استعمال مسکوکات آنها شبیه مملکت «توهولو» (تخارستان) می باشد. زبانشان اگرچه کمی با ساکنان تخارستان تفاوت دارد با آن همه سخن گفتن آنها خیلی باهم مطابقت می کند».530
هوی تچه اوHouei Teh زایر دیگر چینی (کره ای الاصل) 727م و109ق از بامیان دیدن کرده و مشاهدات زایر قبلی را تکرار کرده و نوشته است :«ساکنان این دیار پیراهن پنبه ای، پوستین و پیراهن برکی و غیره می‌پوشند. گوسفند و اسب و اشیاء پنبه ای از تولیدات این مملکت است. پادشاه، رؤسای قوم و تمام ملت، خیلی جان نثار میباشند. معابد و دین داران زیاد یافت میشوند. ایشان طریقه تقدیس و تصوف هردو را پیروی میکنند، در دره «سی–یو» (کابل) و سایر نقاط، ریش و موهای سر را میتراشند و عادتشان عموما با کمی اختلاف، شبیه به عادت کاپیسا، یعنی حوزه کوهستان دامنه کوه(شمال کابل) می باشد. زبان این دره از زبان سایر دره ها، فرق میکند.»531
موسیو گدار در این باره می نویسد که:
پوشاک (13قرن قبل) اهالی بامیان با امروز چندان فرق نکرده است، همان پارچه های کلفت که امروز نزد ما به بَرَک532 موسوم است و با دیگر البسه پوست دار زیاد استعمال میشود . محصولات زراعی و نباتی همان طوری که هیوان تسانگ می گوید میوه و گل کم دارد و بیشتر به تربیت حیوانات مشغول است.533
لباس مردم بامیان در قرون اخیر شامل موارد زیر می باشد.
پیراهن: بلند و دارای دو دامن دراز از دو طرف است. در گذشته پیراهن مردانه فراخ و بلند بود ولی به تدریج کوتاه و تنگ شد.534
تنبان: شلور مردانه بسیار گشاد است؛ کمر آن را با نوار محکمی به نان «ازاربند» یا «شول بند» می بندد.
اسکت(جلیقه): بسیاری ازمردان یک اسکت بزرگ بر روی پیراهن خود میپوشند.535
کت: پوشیدن کت نیز در میان مردم معمول است. در گذشته کت هایی از نوع «برک» (پارچه دست بافت محلی از پشم خالص گوسفند است)می‌ساختند.536
پتو(چادر): تقریبا در همه مناطق کشور، مردان ردایی را که حدود یک متر در دو متر است، بردوش خود می‌اندازند و اگر هوا سرد باشد آن را دور خود می‌پیچند.537
لنگی:عمامه در بیشتر افغانستان رایج است و در بامیان نیز رایج است.538
کفش: در زمانهای قدیم کفش پای افراد محلی «چاروق» میان شیعیان مرکزی رواج داشت، که از چرم ساخته می‌شد.539
کلاه: بیشتر مردان و پسران کلاه گلدوزی شده برسر میگذاشتند.540
مراکز فرهنگی و هنری
مرکز علمی مشخصی در بامیان در تاریخ بیان نشده است ولی مکتب خانه ها در مناطق شیعه نشین مانند بامیان به منزله پایگاه بنیادین و اساسی آموزش و نخستین شیوه سوادآموزی در حد خواندن و نوشتن و یادگیری احکام دین می باشد. آموزش در مکتب خانه ها به صورت عمومی است. بچه‌های شیعیان از هر قشر و طایفه ای و درهر سطح و فهمی به حضور ملای مکتب میرسند و کتابهای مرسوم و مسائل اعتقادی و احکام دینی را یاد میگیرند.
مکتب خانه ها، معمولا در مساجد، حسینیه ها، خانه ها، (خانه های معلمین یا یکی از شاگردان )، سرگذر ویا جاهای دیگر برپا میشد.541
در مناطق شیعه نشین افغانستان والدین برای باسواد شدن و نیز یادگیری و احیای ارزش های دینی و مذهبی، فرزندان و نونهالان خویش را معمولا به مکتب خانه ها نزد ملاهای مکتب میفرستادند و حقوق سالیانه یا ماهیانه ایشان را خانوارهای محلی طبق مقررات و رسومات موجود به صورت نقدینگی
و یا کالای اساسی مانند گندم و امثال آن پرداخت مینمودند.
همگانی بودن و عمومیت داشتن مکتب خانه ها، سبب میگردد که طبقات متوسط و کم بضاعت جامعه نیز بتوانند فرزندان خود را به این مراکز بفرستند.این مکتب خانه ها تا به امروز کم وبیش رواج دارد.
منابر و مساجد
مسجد عبارت است از مکانی که شرعا وقف شده باشد جهت مسجد برای عامه مسلمین با حدود و ثغوری که در باب الوقف معین شده باشد.
منابر تکایا و حسینیه ها، عبارت از مکانی است که جهت مراسم دینی و مذهبی مخصوصا تعزیه داری حضرت سالار شهیدان حسین بن علی(ع) و موالید و شهادت امامان استفاده میشود.
منابر در هزاره جات و بامیان به دو بخش مردانه و زنانه و دارای آشپزخانه و انبارخانه، تشکیل شده است. وسعت حسینیه ها بستگی به مکان آن دارد و در شهرها معمولا بزرگتر است. حسینیه ها یا منابر معمولا دارای دو علم میباشد، یک علم بزرگ بیرونی به اندازه دو ارتفاع ساختمان و چسبیده به حسینیه نصب میگردد تا عابران به سوی آن جلب

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *